Dlaczego wysiane nasiona nie kiełkują a siewki żółkną i zamierają? – uwaga na zgorzel siewek
25 stycznia, 2026
Chcesz hodować murarkę ogrodową? – poznaj najważniejsze informacje o tej pszczole
19 lutego, 2026Choroba szalonych wiech (crazy top) na kukurydzy – jeden patogen ale uszkodzenia roślin poważne
Zarodnik pływa jak kijanka i potrzebuje wody do infekcji roślin...
Ciekawy mikroorganizm deformujący rośliny wykryty w 2002 roku w Polsce
Pierwsze informacje o jej pojawie na kukurydzy choroby szalonych wiech (crazy top) pochodzą z 2002 roku z okolic Wrocławia, jednak dopiero w 2010 roku patogen ujawnił się na dużą skalę wraz z nadejściem wiosennej powodzi na południu kraju.
Organizm grzybopodobny Sclerophthora macrospora to ciekawy patogen zaliczany do mikroorganizmów. Jest on sprawcą choroby pojawiającej się na kukurydzy jaką jest crazy top czyli choroba szalonych wiech. Warto jednak wiedzieć, że obok kukurydzy może infekować także rośliny sorgo, pszenicy a także ryżu.
Crazy top jest to dość rzadko spotykana choroba kukurydzy. Patogen ją wywołujący zimuje w postaci zarodników przetrwalnikowych (oospor) w resztkach pożniwnych kukurydzy lub na dziko rosnących trawach. Pierwotnym źródłem infekcji mogą być także oospory znajdujące się na porażonym materiale siewnym kukurydzy niewiadomego pochodzenia.
Wiosną oospory kiełkują i przekształcają się w zarodnię pływkową (zoosporangium), w której powstają pływki zwane zoosporami. Zoospory rozprzestrzeniają się w środowisku wodnym i dokonują infekcji roślin. Po wniknięciu do tkanek rośliny żywicielskiej patogen rozrasta się międzykomórkowo doprowadzając do porażenia systemicznego (rozprzestrzenia się wewnątrz rośliny). W miedzy czasie przez szparki na liściach wyrastają sporangiofory wytwarzające zarodniki zwane sporangiami. Zarodniki te przekształcają się w zarodnie pływkowe, które w obecności wody uwalniają duże ilości zoospor dokonujących licznych infekcji wtórnych w czasie sezonu wegetacyjnego. Jesienią powstają tzw. oogonia i anterydia służące do rozmnażania płciowego. Po połączeniu obu gametangiów powstaje grubościenna oospora odporna na działanie niekorzystnych warunków środowiskowych, która jest formą zimującą.
Rozwój choroby jest możliwy tylko w środowisku wodnym, gdzie zoospory są uwalniane i rozprzestrzeniane na sąsiednie rośliny. Najbardziej wrażliwe na infekcje są rośliny kukurydzy w fazie 4-5 liści (w okresie wiosennym), gdy plantacja zalana jest (podtopiona) wodą przez 24-48 godzin i gdy w pobliżu znajdują się zarodniki zdolne do infekcji. Choroba rozwija się w zakresie temperatur od 10 do 25 ºC.
Możesz wesprzeć działalność edukacyjną DIONP
Twoja pomoc pozwola rozwijać stronę
Jeżeli doceniasz publikowane na portalu DIONP treści, to zawsze możesz podziękować Autorom poprzez kupienie im symbolicznej kawy. Za każdą kawę z góry dziękujemy.
Postaw nam kawę :)Opis uszkodzeń roślin kukurydzy
Typowe objawy choroby szalonych wiech powstają w wyniku hipertrofii, czyli nadmiernego rozrostu tkanek. Roślina ulega systemicznemu porażeniu, które objawia się deformacją liści, łodyg, wiech i kolb. Liście zainfekowanych roślin są wąskie poskręcane i chlorotyczne. Łodyga staje się cienka, zniekształcona i chlorotyczna oraz wygina się po około 2–3 tygodniach od pojawienia się pierwszych zmian chorobowych. Wiechy zamieniają się w duże, puszyste, liściopodobne twory. W takim przypadku pyłek nie jest produkowany. Zniekształceniu mogą ulec także kolby, które przybierają postać pióropusza kilku- lub kilkunastu, drobnych, liściokształtnych kolb pozbawionych ziarniaków, w których ukryte są kwiatostany męskie okryte przez liście. Porażone rośliny mają utrudnione procesy asymilacji i stopniowo zamierają. Przy epidemicznym pojawie patogena plon ziarna może zostać całkowicie zniszczony.
Jak ograniczać pojaw tej choroby?
Po stwierdzeniu licznego pojawu choroby należy wdrożyć uprawę kukurydzy w płodozmianie uwzględniającym co najmniej 3–4-letnią przerwę w jej wysiewie na tym samym stanowisku. Nie powinno się w międzyczasie wysiewać na tym miejscu pszenicy, która także jest rośliną żywicielską. Należy również oddalić uprawy kukurydzy od wysoce narażonych na podtopienie lub stagnację wody terenów, a tam gdzie są problemy z glebą należy uregulować stosunki wodno-powietrzne.
Należy zawsze stosować kwalifikowany materiał siewny, a sam siew wykonywać w optymalnym dla danego regionu terminie i zawsze w glebę dostatecznie naogrzaną. Pomocne będzie zbilansowane nawożenie (zwłaszcza azotem), ograniczanie pojawu chwastów jednoliściennych z rodziny wiechlinowate oraz dokładne rozdrabnianie i przykrywanie glebą resztek pożniwnych po zbiorze plonu. Na małych areałach można próbować w trakcie wegetacji wycinać i usuwać z pola rośliny porażone przez sprawcę choroby szalonych wiech zanim uwolnią zarodniki przetrwalnikowe.
Aktualnie żaden biopreparat ani chemiczny środek ochrony roślin nie jest zarejestrowany do ograniczania sprawcy tej choroby na kukurydzy.
Choroba szalonych wiech na kukurydzy
Właściciele portalu DIONP
dr hab. inż. Paweł K. Bereś; mgr Beata Bereś
Opracowano na podstawie własnego doświadczenia i literatury. Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). DIONP wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej www.dionp.pl
