Dlaczego wysiane nasiona nie kiełkują a siewki żółkną i zamierają? – uwaga na zgorzel siewek

Grzyby zgorzelowe są wszędobylskie

Gdy wysiewamy do gleby nasiona różnych roślin (ziół, warzyw, ozdobnych), tak zakupionych w sklepach ogrodniczych jak i własnoręcznie zebranych z grządek, to niekiedy możemy zaobserwować taką sytuację, że część z nich w ogóle nie kiełkuje choć ma dobre warunki do tego i powstają wówczas puste place w miejscach siewu albo też kiełkują, pojawiają się siewki, po czym zaczynają więdnąć, żółknąć i zamierać. Tego typu objawy mogą być (ale nie muszą) następstwem opanowania wysianych nasion, czy też wyrosłych z nich siewek przez grzyby patogeniczne wywołujące tzw. zgorzel siewek. Warto się przyjrzeć tej chorobie, bo w kręgach ogrodników-hobbystów, (zwłaszcza samodzielnie robiących sadzonki) nie jest ona tak rzadka jakby się wydawało, bo potrafi czasami zniszczyć wszystkie rośliny na tacach siewnych, czy też już przepikowane do doniczek produkcyjnych.

Rodzaje zgorzeli siewek

Z uwagi na to, że sprawcy zgorzeli siewek pojawiają się bezpośrednio na początku wegetacji danej rośliny to mogą ją zastać albo w fazie nasiona, które dopiero pęcznieje lub kiełkuje w glebie albo też w fazie widocznej nad powierzchnią gleby siewki lub młodej roślinki rozwijającej pierwsze listki właściwe. Z tego powodu rozróżnia się dwa rodzaje (typy) zgorzeli:

• zgorzel przedwschodową,
• zgorzel powschodową.

Niektóre patogeny zidentyfikowane na chorych roślinach wykazywały predyspozycje do porażania ich na określonym etapie rozwoju, czyli np. tylko je znajdowano u porażonych siewek a nie było na porażonym ziarnie i odwrotnie.

Zgorzel siewek mogą wywoływać różne gatunki grzybów

Naukowcy zwani mykologami bądź fitopatologami pracujący w różnych ośrodkach naukowo-badawczych od dziesiątek lat badają skład gatunkowy patogenów mogących uszkadzać materiał siewny i młode rośliny uprawne prowadząc choćby do pojawu zgorzeli siewek. Tylko oni są w stanie określić z jakim gatunkiem patogena (a nawet rasą czy też szczepem w obrębie gatunku) mamy do czynienia w konkretnym przypadku.

Obserwacje wizualne porażonych nasion i roślin to jedno, ale mikroorganizmów, które do tego doprowadziły nie widać gołym okiem – to z tego powodu poprawna identyfikacja wielu sprawców chorób wymaga stosowania specjalistycznej mikroskopii, często połączonej z hodowlą patogenów na pożywkach w laboratorium. Coraz częściej takim badaniom towarzyszy także analiza molekularna jako jedna z najprecyzyjniejszych technik diagnostycznych.

Literatura krajowa wskazuje, że zgorzele siewek u różnych gatunków roślin mogą wywoływać gatunki grzybów należące do konkretnych typów czy też rodzajów w przyjętej taksonomii. Najczęstszymi sprawcami zgorzeli siewek są grzyby należące do rodzaju: Pythium, Aphanomyces, Phoma, Fusarium, Alternaria, Rhizoctonia, Olpidium.

Przykładowe gatunki grzybów mogące wywoływać zgorzel siewek:

• Rodzaj Phytium – P. ultimum; P. debaryanum; P. irregulare,
• Rodzaj Aphanomyces – A. cochlioides; A. euteiches,
• Rodzaj Olpidium – O. brassicae,
• Rodzaj Fusarium – F. avenaceum; F. graminearum; F. nivale,
• Rodzaj Phoma – P. betae; P. lingam,
• Rodzaj Alternaria – A. brassicae; A. brassicicola; A. dauci,
• Rodzaj Rhizoctonia – R. solani.

Jak już wskazano poszczególne patogeny należące do wymienionych rodzajów mogą mieć preferencję do wywoływania zgorzeli przed- albo powschodowej bądź też jednej i drugiej.

Zgorzel siewek jest najczęściej wynikiem pojawu nie jednego, ale kilku patogenów. Problemem są te gatunki grzybów, które określa się mianem polifagicznych (wielożernych), bo to oznacza, że mogą porażać różne gatunki roślin uprawnych, które nie muszą być ze sobą spokrewnione.

Możesz wesprzeć działalność edukacyjną DIONP

Twoja pomoc pozwola rozwijać stronę

Jeżeli doceniasz publikowane na portalu DIONP treści, to zawsze możesz podziękować Autorom poprzez kupienie im symbolicznej kawy. Za każdą kawę z góry dziękujemy.

Postaw nam kawę :)

Objawy zgorzeli na nasionach i siewkach

Nasiona – pojawiają się na okrywie owocowo-nasiennej brunatne plamki stopniowo się powiększające, następuje gnicie tkanek i ich rozpad. Na kiełku, jeżeli zdąży wyrosnąć również widoczne są brunatne plamy i gnijące tkanki, prowadzące do jego zamarcia. Ten rodzaj zgorzeli siewek objawia się tym, że ogrodnik po wysianiu nasion nie obserwuje wschodzących roślin. Grzyby uśmiercają kiełkujące nasiona całkowicie pod ziemią poza wzrokiem człowieka.

Siewka/młoda roślinka – po wschodach może rosnąć wolniej od siewek zdrowych oraz wykazywać objawy niedoborów niektórych składników pokarmowych np. może być bladozielona albo przebarwiać się na fioletowy kolor. Stopniowo dochodzi do żółknięcia i więdnięcia oraz przewracania się roślin, gdzie zamierają. U części siewek w miejscu styku łodygi z glebą daje się zaobserwować wpierw malutkie brunatne plamki, które stopniowo się powiększają, a zarazem dochodzi do zamierania tkanek w tym miejscu. Pojawia się wyraźnie widoczne przewężenie łodyżki u jej podstawy.

Skąd się biorą i gdzie zimują grzyby wywołujące zgorzel siewek?

Grzyby wspomnianych rodzajów są wszędobylskie w Polsce i zasiedlają różne środowiska, w których znajdują się ich rośliny-żywicielskie. Niektóre gatunki mogą by też saprofitami, czyli rozkładają martwą materię organiczną. Uproszczone płodozmiany sprzyjają nagromadzaniu się materiału infekcyjnego.

W zależności od rodzaju grzyba, patogeny mogą zimować w postaci zarodników przetrwalnikowych, sklerocji, czy też strzępek grzybniowych (tzw. plecha). Zimowanie może odbywać się w glebie, na resztkach roślinnych, ale niektóre patogeny mogą zimować na powierzchni porażonych nasion.

Czynniki sprzyjające pojawowi zgorzeli siewek

• porażony materiał siewny (zwłaszcza zebrany samodzielnie lub od innych hobbystów),
• wielokrotnie używana ta sama ziemia ogrodnicza lub kompost mogące zawierać patogeny w stadium przetrwalnikowym, jeżeli miały wcześniej kontakt z porażoną glebą czy też materiałem roślinnym,
• doniczki i inne pojemniki z resztkami zainfekowanej gleby z wcześniejszej uprawy, którą zgorzel niszczyła,
• uproszczone płodozmiany lub ich brak,
• duża liczba gatunków roślin na małej powierzchni uniemożliwiającej wdrożenie prawidłowego zmianowania, ale i izolacji przestrzennej (problem małych działek ROD),
• niekorzystne warunki pogodowe (zwłaszcza chłody i nadmierne opady) przedłużające kiełkowanie nasion w glebie i opóźniające wschody roślin,
• duża wilgotność gleby, w tym słaba cyrkulacja powietrza w cięższym podłożu,
• wysoka wilgotność powietrza połączona z niższymi temperaturami,
• zbyt głęboki siew danego gatunku rośliny w glebie cięższej,
• zbyt gęsty siew i inne czynniki.

Jak zabezpieczyć rośliny przed zgorzelą siewek?

• stosować materiał siewny z wiadomego źródła o wysokiej energii i zdolności kiełkowania,
• wdrażać płodozmian tak, aby dana roślina powracała na to samo miejsce dopiero po 4-5 latach, a w międzyczasie nie uprawiać gatunków spokrewnionych z nią, bo to może dalej sprzyjać nagromadzaniu się patogenów w glebie,
• mając na względzie miejsca zimowania grzybów wywołujących zgorzel siewek (w glebie i na resztkach roślinnych) warto po sezonie uprawowym przekopać glebę na grzadkach/pod osłonami, co pozwoli przemieścić zarodniki przetrwalnikowe oraz zimujące strzępki grzybni w głąb profilu glebowego, co ograniczy ich rozprzestrzenianie się w ogrodzie,
• w sytuacji zalegania na glebie większej ilości resztek roślinnych (mogą zawierać zimujące patogeny), warto rozważyć stosowanie preparatów mikrobiologicznych służących do przyśpieszania rozkładu martwej materii organicznej. Może być to pomocne zwłaszcza w sezonach suchych i ciepłych, w tym o łagodnych zimach, w trakcie trwania których procesy te wolniej mogą przebiegać,
• glebę zbyt ciężką rozluźnić naturalnymi substratami jak np. kompostem, perlitem, zeolitem, keramzytem itp.,
• czyścić i dezynfekować wszystkie pojemniki uprawowe, w których zaobserwowano pojaw zgorzeli siewek. Do odkażania można użyć choćby rozcieńczony denaturat, czy też elektrolizowaną wodę (ECA) zawierającą kwas podchlorawy w stężeniu 2,5-5% (25-50 ml/1 litr wody),
• glebę z doniczek w których stwierdzono pojaw zgorzeli siewek nie używać ponownie (najlepiej ją wyrzucić na kompostownik) albo poddać procesowi dezynfekcji,
• wysiewać rośliny terminowo, na odpowiednią dla danego gatunku głębokość, w tym niezbyt gęsto, ale także zapewnić dobrą wentylację, aby powietrze osuszało zbyt wilgotne miejsca,
• po wysianiu nasion gatunków ciepłolubnych z chwilą nadejścia chłodów zastosować np. włókniny lub ogrzewanie osłon,
• regularnie, ale niezbyt obficie podlewać glebę, w tym zapewnić roślinom, jak najlepsze warunki termiczne, wilgotnościowe i świetlne do szybkiego kiełkowania i wschodów,
• do odkażania ekologicznego można użyć choćby 2% roztwór nadmanganianu potasu, w którym moczy się nasiona przez 20 minut. Można także użyć elektrolizowaną wodę (ECA) zawierającą kwas podchlorawy [w stężeniu 1,0-2,5 % (10-25 ml/1 litr) poprzez moczenie nasion przez 30 minut],
• przed siewem do moczenia przez 10-30 minut większych nasion na których powierzchni mogłyby się znajdować patogeny można użyć wody o podwyższonej temperaturze 35–50 oC (w zależności od wielkości nasion i grubości okrywy nasiennej),
• zaprawiać na sucho lub mokro nasiona popiołem z drzew liściastych (najlepiej z czeremchy) lub mączką bazaltową,
• można zaprawiać nasiona wyciągiem/maceratem z czosnku czy też z pestek winorośli, wyciągiem ze skrzypu i pokrzywy (krzem), wyciągiem z wrotyczu, wyciągiem z rumianku, wyciągiem z kurkumy i pieprzu,
• zastosować kupne biopreparaty na bazie mikroorganizmów ograniczające pojaw zgorzeli siewek w glebie bądź na nasionach,
• jako ostateczność wdraża się metodę chemiczną o ile są zarejestrowane odpowiednie preparaty np. w postaci zapraw nasiennych dla użytkowników nieprofesjonalnych – w sklepach ogrodniczych powinni doradcy na bieżąco wiedzieć czy coś takiego jest dostępne.

Zgorzel siewek - choroba pojawiająca się na początku wegetacji

21 zdjęć

Zgorzel siewek - choroba grzybowa wielu roślin

Właściciele portalu DIONP

dr hab. inż. Paweł K. Bereś; mgr Beata Bereś

Opracowano na podstawie własnego doświadczenia i literatury. Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). DIONP wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej www.dionp.pl

Współpraca Postaw kawę