Gąsienice uszkadzają liście i owoce pomidorów? – może to piętnówka brukiewka zwana ćmą pomidorową? (galeria zdjęć)

Obserwuj dokładnie pomidory, zwłaszcza liście i owoce

Na pomidorach może żerować kilka gatunków gąsienic motyli

Coraz więcej sygnałów napływa do DIONP od ogrodników uprawiających pomidory o uszkodzeniach liści i owoców powodowanych przez zielone i brązowe gąsienice w okresie od lipca do września, rzadziej do października. Większość zgłoszeń dotyczy upraw w tunelach i szklarniach, chociaż nie brakuje także sygnałów z upraw pod chmurką.

DIONP już poruszał na łamach swojej strony choćby rosnący problem szkodliwości dla pomidorów w Polsce obcego gatunku jakim jest słonecznica orężówka (Helicoverpa armigera) (o tym szkodniku przeczytasz TUTAJ), czy też ostatnio nagłaśniał problem skośnika pomidorowego (Tuta absoluta) (o nim jest materiał TUTAJ).

W niniejszym materiale poruszamy jednak problem zupełnie innego gatunku jakim jest piętnówka brukiewka (brukwiana) zwana rzadziej ćmą pomidorową (Lacanobia oleracea) – już ta druga nazwa doskonale pasuje do tego co ogrodnicy obserwują w swoich uprawach.

O tym szkodniku zbyt mało się mówi i pisze w odniesieniu do upraw pomidora choć polski internet ogrodniczy jest pełen zdjęć pokazujących żerowanie gąsienic tego motyla w owocach tego warzywa. W wielu przypadkach to amatorskie strony ogrodnicze, stąd też rzadko wymienia się nazwę piętnówki brukiewki/ćmy pomidorowej. DIONP zatem postanowił temat poruszyć, bo i w naszych uprawach pomidorów owad ten się pojawia co pewien czas.

Pewnym problemem jest to, że nazwa ogólnie przyjęta w Polsce dla gatunku Lacanobia oleracea to piętnówka brukiewka/brukwiana zatem kompletnie nie kojarzy się z pomidorami. Brukiew to wszak roślina z rodziny kapustowate, a pomidor to psiankowate. To poniekąd wprowadza w błąd nie-specjalistów, bo jak to możliwe, że kapuściany szkodnik uszkadza pomidory? Trzeba jednak wiedzieć, że piętnówka brukiewka to polifag, czyli gatunek wielożerny i może uszkadzać rośliny z różnych rodzin, w tym niespokrewnionych ze sobą (to go odróżnia od monofaga) Piętnówka brukiewka to motyl nocny (tzw. ćma) z rodziny sówkowate (Noctuidae), powszechnie występujący na obszarze Polski. Nie ma się zatem co dziwić, że sygnały o szkodach jakie powoduje w różnych uprawach płyną z obszaru całego kraju.

Możesz wesprzeć działalność edukacyjną DIONP

Twoja pomoc pozwola rozwijać stronę

Jeżeli doceniasz publikowane na portalu DIONP treści, to zawsze możesz podziękować Autorom poprzez kupienie im symbolicznej kawy. Za każdą kawę z góry dziękujemy.

Postaw nam kawę :)

Jak wygląda piętnówka brukiewka?

Osobnik dorosły to motyl o nocnej aktywności (tzw. ćma). Osiąga rozpiętość skrzydeł dochodzącą od 32 do 45 mm. Przednia para skrzydeł jest brunatna (ale w różnych odcieniach, w tym rdzawo-brunatnym). Na skrzydłach widoczne są plamki. Plamka okrągła i nerkowato wygięta są z jasną obwódką. Plamka nerkowata ma żółtopomarańczowy kolor. Na końcu skrzydeł widoczna cienka, zygzakowata jasna linia, z wygięciem w kształcie litery „W”. Motyle odżywiają się nektarem kwiatów.

Jaja składane są pod spodem liści. Są okrągłe i gładkie, jasnozielone. Składane są w złożach, niekiedy piętrowo.

Gąsienica to stadium szkodliwe. Przechodzą przez pięć stadiów larwalnych, z których ostatnie osiąga do 4 cm długości. Gąsienice przybierając zabarwienie ciała od zielonego do brązowego (jasno lub ciemnobrązowego). To z tego powodu gąsienice tego samego gatunku mogą być brane za dwa odrębne. Mają charakterystyczny żółty pasek z czarnymi kropkami po obu stronach ciała. Drobne kropki są widoczne także na całej reszcie ciała. Głowa zielonkawa lub brązowawa wyposażona w aparat gębowy typu gryzącego. Gąsienice można zobaczyć na filmie TUTAJ.

Poczwarka jest ciemnobrązowa.

Biologia gatunku jest ważna przy zwalczaniu gąsienic

Gatunek rozwija dwa pokolenia w ciągu roku. Stadium zimującym są poczwarki ukryte w glebie. Wiosną, po przepoczwarczeniu się, z gleby wylatują motyle pierwszego pokolenia. Można je spotkać od drugiej połowy kwietnia do czerwca. Samice po kopulacji składają jaja na spodzie liści. Są bardzo płodne. Jedna samica może złożyć 200-500, a niektóre źródła podają, że nawet 800 jaj. W zależności od temperatury po 5-12 dniach wylęgają się gąsienice, które początkowo żerują gromadnie, a następnie rozchodzą się po roślinach. Gąsienice żerują przez okres 2-3 tygodni, co zależy od warunków termicznych (wyższe temperatury przyśpieszają rozwój). Wyrośnięte gąsienice schodzą z roślin do gleby, w której się zagrzebują i tam tworzą kokon poczwarkowy. Motyle drugiego pokolenia zaczynają się pojawiać od drugiej połowy lipca i można je spotkać nawet do początku września. Z jaj jakie składają rozwijają się gąsienice, które żerują na roślinach do września bądź października, po czym w glebie się przepoczwarczają. Poczwarka będzie zimowała.

Szkodliwość dla pomidorów

Gąsienice piętnówki uszkadzają wpierw blaszki liściowe wyjadając w nich dziury. Przy licznym pojawie mogą zeszkieletować całkowicie liście, w tym uszkadzać pędy. Silnie ogryzione blaszki liściowe tracą swoją funkcję przez co rośliny słabiej rosną. Gdy na roślinach pojawiają się owoce, to szkodnik może żerować na nich wyjadając płytsze bądź głębsze dziury. Może uszkadzać tak dojrzałe, jak i niedojrzałe owoce. Niekiedy gąsienica wgryza się całkowicie do wnętrza owocu. W miejscu żerowania szkodnika często dochodzi do pleśnienia lub gnicia tkanek na skutek rozwoju patogenów. Obecność gąsienic zdradzają odchody pozostawione na roślinie lub pod nią.

Inne rośliny żywicielskie

Piętnówka brukiewka uszkadza wiele roślin uprawnych, ale i dziko rosnących. Obok pomidorów można ją spotkać m.in. na brukwi, papryce, sałacie, roślinach kapustowatych, buraku liściowym, ogórku i innych.

Zwalczanie ćmy pomidorowej

Osoby, które miały już do czynienia z piętnówką brukiewką powinny rozważyć opcję zakupienia pułapek feromonowych, które mają wabik pozwalający sprawdzić czy już latają motyle tego szkodnika. Pułapki feromonowe wystawia się w okresach, kiedy latają motyle pierwszego i drugiego pokolenia. Dzięki takim pułapkom nie dość, że można określić dokładnie czas, w którym latają motyle, to dodatkowo pułapki pokażą jak duża ich liczba naleciała do ogrodu.

W ograniczaniu szkodnika ważna jest profilaktyka, której celem jest niedopuszczenie do nadmiernego rozwoju piętnówki, zwłaszcza, że owad jest płodny i wydaje dwa pokolenia w roku. Poniżej zaprezentowano metody ograniczające szkodnika w ogrodach hobbystycznych:

• uprawiać rośliny w płodozmianie, w tym unikać sąsiedztwa obok siebie tych gatunków, które piętnówka szczególnie lubi uszkadzać,
• w trakcie jesiennego lub wczesnowiosennego przekopywania grządek w miejscu uprawy roślin uszkodzonych przez piętnówkę warto zbierać i mechanicznie niszczyć jej poczwarki, które w glebie zimują,
• przekopywanie gleby pozwala także wydobyć poczwarki szkodnika na powierzchnię, gdzie są bardziej narażone czy to na wrogów naturalnych, czy też na destrukcyjne oddziaływanie pogody np. mogą ginąć wskutek przesuszenia,
• ograniczać kwitnące chwasty w miejscu uprawy roślin podatnych na piętnówkę, gdyż kwiaty mogą przyciągać nocą motyle szukające nektaru. Szczególnie należy zwrócić uwagę na usuwanie komosy i łobody na których gąsienice chętnie także żerują. Warto również unikać celowego siania/sadzenia różnych kwiatów ozdobnych koło roślin wrażliwych na atak ze strony piętnówki, aby nie przyciągać motyli szukających nektaru w takie miejsca,
• pułapki feromonowe to sposób na wyłapywanie części samców piętnówki brukiewki w ogrodzie, co może ograniczać kopulacje szkodnika i składanie jaj przez samice,
• w trakcie okresu wegetacji warto regularnie sprawdzać spód liści czy nie ma na nich zielonkawych jaj, a także gąsienic szkodnika. Jak są to warto je ręcznie zbierać i mechanicznie niszczyć,
• z chwilą wykrycia pierwszych gąsienic czy też uszkodzeń roślin jakie powodują warto zakupić biopreparat zarejestrowany na tego szkodnika, który zawiera w sobie bakterię Bacillus thuringiensis. Jest to bakteria, która zwalcza gąsienice tego owada z chwilą, gdy zjedzą fragment rośliny opryskany nią. Jest to w 100% bezpieczna bakteria dla człowieka, w pełni ekologiczna dla środowiska. Sprzedawcy w centrach ogrodniczych polecą konkretny produkt. Warto wykonać do kilku opryskiwań roślin, w godzinach wieczornych na suche rośliny. Trzeba bardzo dokładnie opryskać także rośliny od spodu liści. Za pomocą biopreparatów bakteryjnych można zwalczać gąsienice pierwszego i drugiego pokolenia,
• jeżeli w ogrodzie są stosowane preparaty chemiczne, to można zakupić te, które są zarejestrowane do zwalczania tego gatunku w uprawach hobbystycznych. Mogą to być preparaty oparte na substancjach pochodzenia naturalnego jak również syntetycznego. Sprzedawcy w centrach ogrodniczych doradzą, który konkretnie preparat byłby najlepszy.

Piętnówka brukiewka czyli ćma pomidorowa

15 zdjęć

Właściciele portalu DIONP

dr hab. inż. Paweł K. Bereś; mgr Beata Bereś

Opracowano na podstawie własnego doświadczenia i literatury. Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). DIONP wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej www.dionp.pl

Współpraca Postaw kawę