Jeżówki (Echinacea) – byliny, które zachwycają bogactwem kwiatów. Uprawa i pielęgnacja

Na rabatę, do donic, do flakonu, do apteczki...jeżówki mają duży potencjał

Jeżówki (Echinacea) to wieloletnie byliny, które pochodzą z Ameryki Północnej, gdzie zostały odkryte i praktycznie wykorzystywane przez tamtejsze plemiona Indian, głównie w celach leczniczych. Są spokrewnione z rudbekiami (Rudbeckia) i z nimi mylone. O rudbekiach piszemy TUTAJ.

Nazwa rodzaju pochodzi od greckiego słowa echinos co należy tłumaczyć jako "jeż". Patrząc na środek kwiatu widać wyraźnie dlaczego taka a nie inna nazwa - kwiaty są w tym miejscu rurkowate i silnie zredukowane na kształt przypominający nieco kolce jeża. Nie u każdej odmiany jeżówki jest to widoczne, dlatego też przy ich odróżnianiu od rudbekii patrzy się również na inne cechy np. na płatki języczkowate, liście, ogólny rozwój itd.

Jeżówki nie tylko zdobią ogrody, ale wykorzystuje się je choćby w medycynie i farmacji (zwłaszcza jeżówkę purpurową). Preparaty na ich bazie dostępne są w zielarniach i aptekach np. do leczenia dolegliwości skórnych, czy też wzmocnienia odporności organizmu.

Jeżówki kwitną od lata do jesieni. Wspólnie z rudbekiami wypełniają pustkę pomiędzy kończeniem kwitnienia przez gatunki wiosenno-letnie a początkiem zakwitania gatunków typowo jesiennych. Mają duży wpływ na ochronę bioróżnorodności owadów w ogrodach – zwabiają różne błonkówki (w tym pszczoły), muchówki, chrząszcze i motyle. W Polsce uprawia się zwykle trzy gatunki jeżówek w różnych odmianach:

• jeżówkę purpurową (Echinacea purpurea),
• jeżówkę wąskolistną (Echinacea angustifolia)
• jeżówkę bladą (Echinacea pallida).

Trzeba jednak wiedzieć, że na świecie jest więcej gatunków jeżówek (choć mniej niż rudbekii), ale część nie nadaje się do uprawy w Polsce. Miłośnicy tych roślin poszukują jednak ciekawych gatunków. Wiele z nich, w różnych odmianach można spotkać na różnych targach ogrodniczych jakie odbywają się w Europie. Do mniej znanych gatunków jeżówek należą: Echinacea atrorubens, Echinacea laevigata, jeżówka żółta (Echinacea paradoxa), Echinacea sanguinea, Echinacea serotina, Echinacea simulata, Echinacea tennesseensis.

Jeżówki wspaniale zdobią ogród, w tym są ważnym źródłem nektaru i pyłku dla owadów, zwłaszcza pszczół, ale i trzmiele je chętnie odwiedzają. Najładniej wyglądają w grupach albo jednogatunkowych (bogactwo odmian sprawia, że tworzą wielokolorowe plamy), albo w połączeniu z innymi roślinami np. rudbekiami, pysznogłówkami, firletkami, rozchodnikiem, cyniami, nachyłkiem, krwawnikiem, szałwią, dzwonkami, floksami, astrami, różnymi trawami ozdobnymi, niskimi tawułkami, lawendą. Często są tłem dla innych roślin nisko rosnących np. niecierpków, begonii, smagliczki, lobelii. Same mogą być również wyróżnione, jeżeli posadzi się je na tle wyższych roślin o zielonych, zielono-czerwonych lub czerwonych liściach. Można je w pełni rozkwitu ścinać i przetrzymywać w wazonach.

Możesz wesprzeć działalność edukacyjną DIONP

Twoja pomoc pozwola rozwijać stronę

Jeżeli doceniasz publikowane na portalu DIONP treści, to zawsze możesz podziękować Autorom poprzez kupienie im symbolicznej kawy. Za każdą kawę z góry dziękujemy.

Postaw nam kawę :)

Opis rośliny

Rośliny osiągają od 40 do 100-150 cm wysokości w zależności od gatunku i odmiany. Pędy są dość sztywne. Kwiaty mogą mieć średnicę do 15-20 cm. Składają się z dużych, wąskich kwiatów języczkowatych, a w środku z małych kwiatów rurkowych, które są silnie zredukowane u niektórych gatunków i odmian na kształt „kolców jeża”, które zresztą nadały nazwę całemu rodzajowi roślin. U części gatunków płatki języczkowate są dominujące na tle małych płatków rurkowatych. U innych to z kolei płatki rurkowate dominują i tworzą jakby pompon. Są i takie odmiany, u których płatki języczkowate są rurkowato skręcone.

Kwiaty języczkowate w zależności od odmiany mogą mieć jednolity lub mieszany kolor. Zwykle są żółte, białe, kremowe, fioletowe, różowe, czerwone, pomarańczowe, purpurowe. Mogą składać się z kilku odcieni tego samego koloru. Kwiaty rurkowate mogą być jednolitego lub mieszanego koloru. Zwykle są barwy purpurowej, brązowej, rdzawej, zielonej, brązowej. Środek koszyczka złożony z kwiatów rurkowych mniej lub bardziej góruje nad kwiatem, a u niektórych odmian wręcz dominuje nad płatkami języczkowatymi. Jedna roślina może wytwarzać kilka pędów z kwiatami, które ładnie prezentują się na tle zielonych liści.

Liście są wydłużone, lancetowate, sztywne, długości do 20 cm, ułożone skrętolegle. Są ząbkowane, a u niektórych odmian pojawiają się włoski.

Siew, sadzenie i rozmnażanie

Jeżówki uprawiane w Polsce są mrozoodporne. Jeżeli zakupuje się gatunki i odmiany z krajów o cieplejszym klimacie to warto sprawdzić, czy przetrwają zimę, w tym na wszelki wypadek się je okrywa ściółką np. korą.

Jeżówki uprawia się z nasion lub z gotowych sadzonek. Te z sadzonek kwitną zwykle w tym samym roku, a te z siewu dopiero w kolejnym sezonie wegetacyjnym. Jeżeli jeżówki są już obecne na rabatach kwietnych to same mogą się rozmnażać przez nasiona oraz rozłogi. Trzeba je wówczas tylko kontrolować aby nie dochodziło do zbytniego zagęszczenia i konkurencji roślin o stanowisko, wodę, pokarm czy też światło. Jeżeli osypią się nasiona i będą zdolne do kiełkowania to warto przerzedzać siewki, dzięki czemu rośliny lepiej się będą rozwijały a ich łodygi będą sztywniejsze.

Prowadząc samodzielną uprawę jeżówek z siewu zwykle robi się to w kwietniu lub maju, siejąc je bezpośrednio do gruntu na głębokość zwykle 0,5-1,0 cm. Część zaleceń wskazuje że wystarczy nasiona wysiać na powierzchni gleby i tylko dobrze wklepać w glebę a następnie pilnować wilgotności, aby nie doszło do przesuszenia i zaschnięcia siewek. Inne zalecenia mówią, że nie należy nasion umieszczac głębiej w glebie niż 1,5 cm. Można je też siać w warunkach domowych, w ogrzewanych (ok. 20-22 stopnie Celsjusza) i dobrze doświetlonych pomieszczeniach od lutego i marca, co znacznie przyspieszy ich rozwój w porównaniu do siewu gruntowego, zwłaszcza jeżeli wykona się proces stratyfikacji nasion polegający na ich przechłodzeniu (ale nie zamrożeniu)w temperaturze 0–5°C przez kilka tygodni. Może do tego posłużyć nieogrzewany garaż, strych, lodówka itp. Chcąc tworzyć własną rozsadę przy siewie w lutym/marcu, warto nasiona schładzać już od listopada bądź grudnia. Mniej więcej zaleca się 4-6 tygodni przechłodzenia. Stratyfikacja i wczesna produkcja rozsady może (ale nie jest to warunek) sprawić, że niektóre rośliny zakwitną w 1 roku uprawy. Tu jednak trzeba wskazać, że pierwszy rok uprawy z siewu polega na rozbudowaniu systemu korzeniowego i karpy, przez co w 2 roku uprawy roślina obficiej kwitnie dzięki lepszej kondycji w porównaniu do ttych, którym uda się zakwitnąc w 1 roku.

Lepiej rzadko siać nasiona, przez co siewki nie wybijają w długie, wiotkie pędy. Roślinki mające kilka liści właściwych pikuje się do doniczek (przy produkcji rozsady) bądź na miejsce docelowej uprawy zwykle w okresie lata.

Na rabatach kwietnych jeżówkę sadzi się najczęściej w odstępach 30–40 cm między roślinami.

Chcąc mieć konkretne odmiany jeżówek warto kupować oryginalne nasiona bądź sadzonki. Rośliny jakie wyrosną z własnoręcznie zebranych jesienią nasion mogą się różnić po zakwitnięciu od tych z których zostały zebrane, zwłaszcza jeżeli były to odmiany F1.

Z uwagi na dużą liczbę odmian najlepiej jest wprowadzać do ogrodu jeżówki przez gotowe sadzonki. Polecamy je kupować wówczas, gdy widać już kolor kwiatów, tak aby faktycznie zdobywać nowości, których się jeszcze nie ma w ogrodzie. Takie gotowe sadzonki są w ofercie różnych centrów ogrodniczych zwykle od wiosny do nawet wczesnej jesieni, chociaż zwykle w okresie lata, gdy kwitną to są licznie nabywane przez klientów. Jeżeli jednak chce się samodzielnie rozmnażać jeżówki przez podział kępy to dobrze to robić wiosną.

Stanowisko do uprawy

Jeżówka preferuje stanowisko słoneczne, ewentualnie półsłoneczne, ciepłe i osłonięte od silnych wiatrów. W zacienionych miejscach jeżówka słabiej rośnie, gorzej kwitnie i ma wiotkie pędy, w tym łatwiej ją porażają choćby choroby grzybowe. Podłoże powinno być żyzne (np. próchniczne) i przepuszczalne, ale nie może zbytnio przesychać, stąd warto je wzbogacić w materię przetrzymującą wodę typu perlkit, zeolit, pumeks, lawa wulkaniczna itp. Roślina toleruje dość szerokie pH od lekko kwaśnego, przez obojętne po lekko zasadowe. Warto je uprawiać na stanowiskach o pH 5,0–6,5). Dobrze jest stosować ściółki naturalne, które ograniczą chwasty, ale zwłaszcza ograniczą parowanie wody w okresach suszy.

Termin kwitnienia

W zależności od przebiegu pogody, ale i odmiany zwykle jeżówki kwitną od lipca do października, ale w lata ciepłe termin kwitnienia przedłuża się nawet do pierwszych dni listopada.

Pielęgnacja jeżówek i rozmnażanie

Jeżówka jest rośliną prostą w uprawie. W okresie wiosennym (kwiecień/maj) warto zastosować uniwersalny nawóz ogrodniczy (N, P, K + mikroelementy), który pobudzi rośliny do rozrostu kępy. Ponieważ na kwitnienie rośliny zużywają dużo energii, warto od czerwca do sierpnia regularnie je nawozić nawozami do roślin kwitnących, co wpłynie na długość kwitnienia, wybarwianie się kwiatów oraz na liczbę kwiatów.

Jeżówki jako takie nie wymagają przycinania, ale chcąc zintensyfikować i wydłużyć kwitnienie, w tym pobudzić roślinę do wytwarzania nowych pędów, warto systematycznie usuwać przekwitłe kwiatostany z łodyżkami. Gdy chce się pozyskać własne nasiona to część kwiatów należy pozostawić, aż nasiona dojrzeją i wówczas zbiera się je po zaschnięciu. W ogrodach sprzyjającym ptakom, poleca się pozostawiać przekwitłe kwiaty przez zimę, aby mogły wyjadać odżywcze nasiona, ale można jak najbardziej je wyciąć jeżeli ma się taką potrzebę.

Jeżeli pojawia się poważny problem suszy, to warto rośliny podlewać, co poprawi ich wzrost, wygląd, ale i wydłuży okres kwitnienia. Na niedobór wody są szczególnie wrażliwe młode rośliny.

Zazwyczaj jeżówki rozmnaża się wegetatywnie jesienią lub wiosną poprzez podział karpy większych roślin lub przez nasiona aczkolwiek trzeba mieć na uwadze, że mogą nie powtórzyć kolorów

Choroby i szkodniki

Jeżówki to rośliny słabo uszkadzane przez choroby i szkodniki, zatem zwykle nie wymagają ochrony roślin. Przez cały okres wegetacji warto usuwać wokół nich chwasty. Spośród chorób pojawiają się zwykle plamistości liści, mączniak prawdziwy, a także rizoktonioza. Wśród szkodników problemem niekiedy mogą być mszyce, wciornastki, przędziorki, ale także choćby i ślimaki.

Polecamy naszą najnowszą książkę

Miejski ogród. Uprawa warzyw i ziół na balkonach i tarasach.

Marzysz o warzywach z własnej uprawy, ale nie masz ogrodu? Mieszkasz w bloku i wydaje ci się, że nie możesz uprawiać ziół? Autorzy tej książki udowadniają, że warzywa i zioła można uprawiać prawie wszędzie! Dodatkowo pokażą Ci, jak zamienić balkony, tarasy i parapety w ogródki! Ten poradnik wprowadzi Cię w tajniki miejskiego ogrodnictwa.

Kup teraz

Jeżówki (Echinacea) - byliny warte uprawy na rabacie kwietnej

7 zdjęć

Właściciele portalu DIONP

dr hab. inż. Paweł K. Bereś; mgr Beata Bereś

Opracowano na podstawie własnego doświadczenia i literatury. Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). DIONP wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej www.dionp.pl

Współpraca Postaw kawę