Pożyteczne nicienie zwalczające szkodniki w ogrodzie – warto je poznać i stosować

Gdy słyszymy słowo nicień od razu mamy złe skojarzenia ale warto poznać te, które pomagają nam w ogrodach

Co to są nicienie?

Nicienie to nic innego jak zwierzęta bezkręgowe. Najwięcej ich zamieszkuje środowisko glebowe, ale mogą żyć w wodzie (słodkiej i słonej), a także w części nadziemnej. Zasadniczo najwięcej mówi się o nicieniach-szkodnikach roślin, o nicieniach-pasożytach człowieka i zwierząt, a mniej o tych pożytecznych, które pomagają nam walczyć ze szkodniami owadzimi, ale także są i takie, które ograniczają inne nicienie. Do tego ogromna liczba nicieni bierze udział w rozkładaniu materii organicznej, stąd są kluczowe dla obiegu materii w przyrodzie i przepływie energii.

Nicienie stosowane w biologicznej ochronie roślin zwykle osiągają długość od 0,6 do 0,8 mm długości, a więc są malutkie. Żeby zobaczyć, jak wyglądają z bliska zazwyczaj stosuje się mikroskopy, chociaż w niektórych przypadkach można je zauważyć „gołym okiem”, a przynajmniej to co robią ze szkodnikami. Nicienie rozmnażają się płciowo. U wielu gatunków występuje dymorfizm płciowy tzn. wizualnie samiec różni się od samicy np. wielkością ciała.

W biologicznej ochronie roślin przed niektórymi szkodnikami z gromady owadów zazwyczaj bazuje się na nicieniach należących do dwóch rodzajów: Steinernema oraz Heterorhabditis. W przypadku zwalczania ślimaków bezmuszlowych (tzw. nagich) wykorzystuje się glównie jeden komercyjnie stosowany nicień z rodziny Rhabditidae.

W jaki sposób nicień zabija szkodnika?

Nicienie z chwilą pojawienia się w ich pobliżu żywiciela (jego larwy, gąsienicy lub owada dorosłego) za pomocą larw infekcyjnych wnikają do ciała szkodnika. Mało tego, niektóre gatunki aktywnie poruszają się w glebie poszukując swej ofiary, zatem są jak „psy gończe” tropiące ofiarę. Do ciała szkodnika (albo jego larwy, gąsienicy albo osobnika dorosłego) larwy nicieni wnikają zwykle przez naturalne otwory ciała: otwór gębowy, odbyt lub przez przetchlinki za pomocą których owady oddychają.

Gdy larwy przedostaną się do wnętrza szkodnika zaczyna się niesamowite zjawisko. Nicienie uwalniają ze swojego przewodu pokarmowego bakterie symbiotyczne. To one są naturalnym preparatem owadobójczym. Nicienie z rodzaju Steinernema uwalniają do ciała szkodników bakterie z rodzaju Xenorhabdus, które przechowują w specialnym "zbiorniku" wewnątrz ciała, natomiast nicienie z rodzaju Heterorhabditis uwalniają bakterie z rodzaju Photorhabdus, które zazwyczaj wypełniają całe ich ciało. Wymienione nicienie są holobiontami, czyli organizmami, które tworzą mały ekosystem wewnątrz swego ciała, będąc gospodarzem dla różnych symbiontycznych bakterii.

Bakterie te są bardzo ważne, gdyż szybko się namnażają i w ciągu kilku, kilkunastu lub kilkudziesięciu godzin zabijają szkodnika. W między czasie larwy nicienia odżywiają się ciałem szkodnika, namnażają się w nim (czasem przechodzą aż 2-3 cykle rozwojowe w ciele żywiciela zanim ten zginie) i ostatecznie po jego śmierci opuszczają jego resztki. Tu trzeba wspomnieć, że nicienie z rodzaju Steinernema są rozdzielnopłciowe, czyli do ich rozmnożenia w ciele ofiary dojdzie wówczas, gdy znajdą się samce i samice. Z kolei nicienie z rodzaju Heterorhabditis są hermafrodytami czyli obojniakami i nie potrzebują partnera aby się namnażać.

Po namnożeniu się nicienie opuszczają ciało żywiciela. Część z nich (szacuje się, że ok 30%) natychmiast jest gotowa do zainfekowania kolejnej ofiary. Pozostałe potrzebują czasu. Niektóre mogą wchodzić w stadium przetrwalnikowe i dopiero w odpowiednich warunkach się aktywują i poszukują ofiary. Nicienie mogą być przyciągane do swoich ofiar m.in. przez wydzielany przez nie dwutlenek węgla, rozpuszczone w wodzie składniki kutikuli, czy też choćby odchody mogą działać zwabiająco.

Jak stwierdzić, że biopreparat był skuteczny?

Zazwyczaj obserwacja ma charakter ogólny, czyli jeżeli nie widzimy pogłębiania się szkód powodowanych przez szkodniki np. na trawniku lub na grządkach, w tym nie widzimy ich żerowania to jest już wskazówka, że zastosowany biopreparat zadziałał. Gdyby jednak zanurzyć się głębiej w tą tematykę to warto wiedzieć, co się dzieje z ciałem szkodników po tym jak opanują je nicienie i bakterie jakie ze sobą wprowadzają.

Po infekcji szkodników przez larwy nicieni z rodzaju Steinernema następuje szybki rozkład tkanek w ciele owada. Wewnątrz masowo namnażają się larwy, które wypełniają powłoki ciała. Gdyby wyciągnąć takiego szkodnika opanowanego przez nicienie to można niekiedy zobaczyć białawe larwy widoczne przez przeźroczysty oskórek martwego osobnika. Zwykle ciało martwego szkodnika przybiera barwę szarą lub beżową. Po pęknięciu oskórka na zewnątrz wydostaje się od jednego do nawet kilkuset tysięcy nowych larw nicieni.

W przypadku nicieni z rodzaju Heterorhabditis porażony przez nie szkodnik zazwyczaj zmienia barwę na czerwonawą, pomarańczową lub bordową. Dodatkowo tkanki ciała owada przyjmują śluzowatą konsystencję.

Co wpływa na skuteczność biopreparatów zawierających nicienie?

• wilgotność gleby (gleba musi być wilgotna przed, w czasie i do 10-14 dni po aplikacji biopreparatu, absolutnie nie wolno zalać gleby),
• temperatura gleby (musi być powyżej 5-10 stopni Celsjusza w zależności od biopreparatu ale nie wyższa niż 33 stopnie),
• temperatura wody (przy rozrabianiu biopreparatu potrzebna jest woda w temperaturze 15-20 stopni Celsjusza, bez chloru),
• promieniowanie UV (zabieg musi być wykonany wieczorem, promienie UV niszczą nicienie),
• dawka (musi być zgodna z zaleceniami producenta),
• termin zwalczania (musi być związany z cyklem rozwojowym szkodnika),
• aplikacja biopreparatu (musi być wykonana sprzętem opryskującym pozbawionym filtrów, aby zawiesina z nicieniami wydostała się przez dyszę do średnio lub grubokroplistego oprysku, cały czas należy mieszać ciecz w opryskiwaczu).
• świeżość biopreparatu (przeterminowany może być nieskuteczny, w tym przechowywany w złych warunkach).

Możesz wesprzeć działalność edukacyjną DIONP

Twoja pomoc pozwola rozwijać stronę

Jeżeli doceniasz publikowane na portalu DIONP treści, to zawsze możesz podziękować Autorom poprzez kupienie im symbolicznej kawy. Za każdą kawę z góry dziękujemy.

Postaw nam kawę :)

Biopreparaty zawierające nicienie owadobójcze z rodzaju Heterorhabditis dostępne w Polsce

• Heterorhabditis bacteriophora – zawarty jest w biopreparacie LARVANEM/CAPYPHOR służy do zwalczania larwy różnych gatunków chrząszczy, między innymi opuchlaka truskawkowca i chrabąszcza majowego.
• Heterorhabditis bacteriophora – zawarty jest w biopreparacie NEMA-GREEN stosowany jest przeciwko pędrakom (ogrodnicy niszczylistce, guniaku czerwczyku, kopyciaka - Hoplia philanthus).
• Heterorhabditis bacteriophora – zawarty jest w biopreparacie NEMATOP do zwalczania larw opuchlaków.
• Heterorhabditis bacteriophora – zawarty jest w biopreparacie DIANEM do zwalczania larw stonki kukurydzianej.
• Heterorhabditis bacteriophora – zawarty jest w biopreparacie B-GREEN do zwalczania larw chrząszczy ogrodnicy niszczylistki, kopyciaka (Hoplia philanthus), guniaka czerwczyka oraz opuchlaków w tym opuchlaka truskawkowca.
• Heterorhabditis bacteriophora – zawarty jest w biopreparacie NEMASYS D służy do zwalczania pędraków w glebie, w tym chrabąszcza majowego i ogrodnicy niszczylistki.
• Heterorhabditis bacteriophora – zawarty jest w biopreparacie NEMATODES HB służy do zwalczania pędraków w glebie, w tym chrabąszcza majowego.
•  

Biopreparaty zawierające nicienie owadobójcze z rodzaju Steinernema dostępne w Polsce

• Steinernema carpocapsae – zawarty w biopreparacie CAPSANEM/CASEA służy do doglebowego zwalczania gąsienic szkodników z rodzin sówkowatych (w tym znanych rolnic), omacnicowatych i larw koziułkowatych. Środek ten używa się ponadto do zwalczania larw szeliniaka sosnowca i chrząszcza Capnodis tenebrionis, a także larw różnych innych gatunków chrząszczy i prostoskrzydłych np. turkuciowatych.
• Steinernema carpocapsae – zawarty w biopreparacie NEMASTAR służy do doglebowego zwalczania rolnic i inne gąsienice w glebie, turkuciowatych i komarnic.
• Steinernema feltiae – zawarty w biopreparacie ENTONEM/FELTI/CAPIREL służy do doglebowego zwalczania larw ziemiórek, opuchlaka truskawkowca oraz poczwarek mączlika, natomiast aplikowany nalistnie ogranicza larwy mączlika.
• Steinernema feltiae – zawarty w biopreparacie SCIA-RID służy do doglebowego zwalczania larw ziemiórek.
• Steinernema feltiae – zawarty w biopreparacie NEMASYS F służy do zwalczania larw ziemiórek, wciornastka zachodniego i miniarek w produkcji ogrodniczej w szklarniach.
• Steinernema feltiae – zawarty w biopreparacie NEMAPLUS służy do zwalczania larw ziemiórek.
• Steinernema feltiae – zawarty w biopreparacie NEMAPOM służy do zwalczania larw owocnic, przezierników i owocówek.
• Steinernema kraussei - zawarty w biopreparacie NEMASYS L służy do zwalczania larw opuchlaków.
• Steinernema kraussei - zawarty w biopreparacie KRAUSSEI-SYSTEM służy do zwalczania larw opuchlaków w różnych uprawach.
• Steinernema kraussei - zawarty w biopreparacie NEMATODES SF służy do zwalczania larw ziemiórek, wciornastka zachodniego, miniarek, opuchlaka truskawkowca oraz mrówek.
• •  

Biopreparaty zawierające nicienia Phasmarhabditis hermaphrodita dostępne w Polsce

• Phasmarhabditis hermaphrodita– zawarty w biopreparacie NEMASLUG (BASF) służy do doglebowego zwalczania niektórych gatunków ślimaków nagich, zwłaszcza pomrowika plamistego Deroceras reticulatum.
  •  

Nicienie owadobójcze i ślimakobójcze - ekologia w ogrodzie

9 zdjęć

Właściciele portalu DIONP

dr hab. inż. Paweł K. Bereś; mgr Beata Bereś

Opracowano na podstawie własnego doświadczenia i literatury. Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). DIONP wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej www.dionp.pl

Współpraca Postaw kawę