Jak zbadać zdolność kiełkowania nasion? – prosty domowy sposób

Nasiona roślin nie żyją wiecznie

Każdy ogrodnik zazwyczaj ma w swojej kolekcji stare opakowania z nasionami ziół, warzyw i kwiatów, których było na tyle dużo, że ich się nie zużyło i przeleżały w otwartym opakowaniu krótszy bądź dłuższy czas. Niekiedy kupiło się coś i zapomniało wysiać, więc nasiona pozostały w oryginalnym, zamkniętym opakowaniu, a niekiedy wręcz w dodatkowym hermetycznym zamknięciu jakie się coraz powszechniej stosuje. Wielu z nas samodzielnie zbiera nasiona bądź je dostaje od znajomych. Kupujemy także je na bieżąco choć nie wiemy, jak sklepy ogrodnicze je przechowują. O żywotności nasion różnych warzyw i co wpływa na kondycję zarodka powstał osobny artykuł, który jest dostępny TUTAJ.

Niektórym nasionom okres przydatności do siewu skończył się 1-3, a innym nawet ponad 5-7 lat temu. Często są to nasiona starych odmian, których już nie można łatwo dostać w sklepach ogrodniczych. Wielu ogrodników także zbiera samodzielnie nasiona ze swoich grządek. Nigdy nie wiadomo, czy takie nasiona w pełni dojrzały, ale zwłaszcza, czy posiadają zdolność do kiełkowania. Nie zawsze jest to takie oczywiste.

Wydaje się wielu z nas, że jak kupujemy corocznie świeże nasiona to zawsze mają 100% wschodów. Czasami nie patrzymy na datę przydatności do siewu na opakowaniach - sklepy mają jednak obowiązek sprzedawania nasion tylko z aktualną datą przydatności do siewu. Niekiedy przykro się rozczarowujemy, gdy część świeżo kupionych nasion słabo kiełkuje. Zapominamy jednak, że nie wiemy w jakich warunkach nasiona leżą na magazynach i w sklepach ogrodniczych.

Nasiona to żywe rośliny w tzw. życiu utajonym

Jako ogrodnicy musimy pamiętać o podstawie, czyli o tym, że każde nasiono (czy też ziarno) to nic innego jak żywa roślina będąca w stadium spoczynkowym. Nasiona to forma przetrwalnikowa roślin, a zarazem służąca do rozmnażania. Są otoczone okrywą owocowo-nasienną, która jest cieńsza lub grubsza w zależności od gatunku rośliny i która jest zarazem barierą chroniącą wnętrze przed światem zewnętrznym.

Nasiona cały czas oddychają i w minimalnym stopniu pobierają pokarm zgromadzony w bielmie, a w odpowiednich warunkach środowiska z zarodka rozwija się kiełek, który początkowo odżywiany jest tym co jest wewnątrz nasiona (bielmo), a gdy wytworzy pierwszy korzonek to zaczyna czerpać wodę i substancje odżywcze z otoczenia.

Każdy gatunek rośliny nasiennej ma zaprogramowaną genetycznie zdolność do wykiełkowania w ciągu określonego upływu czasu, acz zależy to też od warunków środowiska. U jednych gatunków jest to kilka lat, u innych kilkanaście lub kilkadziesiąt i więcej. Są i takie rośliny, którym człowiek zaprogramował bezpłodność nasion – wysiane nie wyrosną. Przykładem jest choćby hybryda paulowni w postaci drzewa tlenowego (Oxytree), której naukowcy zaprogramowali bezpłodność nasion i można ją rozmnażać tylko przez sadzonki.

Nasiona roślin dziko występujących zwykle mają wyższa przeżywalność aniżeli tych, które człowiek uprawia i które powstały na drodze celowej hodowli. Duża część gatunków roślin uprawianych przez człowieka (ziół, warzy i kwiatów) nie przetrwa w postaci nasiona zimy, nawet jeżeli są one coraz łagodniejsze. Nawet niewielkie przymrozki już je niszczą. To z tego powodu corocznie trzeba je kupować lub przed zimą zbierać. Uprawiamy bowiem wiele roślin (jednorocznych) pochodzących z innych stref klimatycznych, nawet jeżeli jesteśmy z nimi związani od dziesiątek czy setek lat i wydaje nam się, że są „nasze”. Musimy zatem mieć na uwadze, że dostępne w handlu nasiona roślin uprawnych, w dużej mierze są krótkowieczne, w tym wrażliwe na różne czynniki w porównaniu choćby do nasion form dzikich roślin, z których wiele z nich się wywodzi.

Siejemy a tu nic nie wschodzi...

Dla wielu z nas dużym problemem jest właśnie to, że gdy wysiejemy nasiona stare lub z własnego zbioru to zwykle liczymy, że dobrze wykiełkują. Gdy ładnie wyrosną to oczywiście tematu nie ma, ale niekiedy jest tak, że czekamy, czekamy i albo nic z nich nie wyrasta, albo siewek jest tak mało, że nie opłaca się utrzymywać dalej roślin w doniczkach, czy też na grządce. Niestety, często wierząc, że nam coś wyrośnie ze starych lub własnoręcznie zbieranych nasion, trzymamy dla nich miejsce, które mogłoby być wykorzystane pod inne uprawy.

Warto zatem odpowiednio wcześnie sprawdzić, czy nasiona, które mamy w domu pochodzące ze starych partii nasion lub z własnych zbiorów sprzed kilku sezonów wegetacyjnych zachowały jeszcze zdolność do kiełkowania i jak ona wygląda. Do tego celu warto wykorzystać prosty test.

Możesz wesprzeć działalność edukacyjną DIONP

Twoja pomoc pozwola rozwijać stronę

Jeżeli doceniasz publikowane na portalu DIONP treści, to zawsze możesz podziękować Autorom poprzez kupienie im symbolicznej kawy. Za każdą kawę z góry dziękujemy.

Postaw nam kawę :)

Domowy test na zdolność kiełkowania

Nie trzeba mieć żadnego laboratorium, aby w warunkach domowych w sposób orientacyjny sprawdzić, czy nasiona jakie mamy są zdolne do wykiełkowania zanim je wysiejemy do doniczek lub wprost do gruntu. Wykorzystuje się tu prosty test, który prezentujemy również na dołączonym do materiału filmie.

Każda osoba uprawiająca choćby w domu kiełki do jedzenia taki test robi, zwykle nieświadomie. Chodzi w takim teście o sprawdzenie bowiem ile z konkretnej liczby nasion wyrośnie kiełków w określonym czasie.

Żeby wykonać test potrzebujemy: nasiona, pojemnik (szklany, plastikowy porcelanowy itp.), czystą wodę oraz podkład (watę, gazę, ręcznik papierowy, materiał bawełniany itp.). Dodatkowo celem dezynfekcji pojemników, w których będziemy trzymać nasiona warto przetrzeć je choćby spirytusem, albo przelać wrzątkiem – chodzi o to, żeby zbyt szybko nie rozwijała się pleśń.

Do pojemników wykłada się na spód podkład, który należy zwilżyć (ale nie zalać) wodą. Na taką wilgotną pożywkę układa się pełną liczbę nasion np. 10, 20, 30 itd. Taka konkretna liczba nasion pozwala w prosty sposób wyliczyć ich procentową zdolność kiełkowania.

Pojemniczki z wyłożonymi nasionami można przykryć przeźroczystą nakrywką np. folią, co utrzyma temperaturę i wilgoć. Coraz częściej uzywa się szklanych płytek Petriego. Umieszcza się je w miejscu ciepłym (temperatura pokojowa ok 20 stopni) i widnym np. na parapecie okiennym. Co kilka dni się sprawdza czy coś kiełkuje i w razie potrzeby delikatnie zwilża materiał, który będzie przesychał. Przy niektórych nasionach już werdykt można wydać po 4-7 dniach, przy innych trzeba czekać czasami 10-14, a niekiedy i 21 dni lub więcej. Są różne gatunki roślin o różnym czasie kiełkowania. Zwykle te o grubej okrywie owocowo-nasiennej kiełkują dłużej. Są i takie nasiona, które, żeby wykiełkowały w warunkach przyspieszonych poddaje się procesowi skaryfikacji – czyli mechanicznego naruszenia okrywy owocowo-nasiennej, tak aby ułatwić kiełkowi przebicie się.

Gdy większość nasion wykiełkuje i te kiełki mają już po 0,5-1 cm długości można zakończyć eksperyment. Liczy się liczbę nasion z kiełkami i zestawia z nasionami, które nie wykiełkowały otrzymując zdolność kiełkowania wyrażoną konkretną cyfrą. Przykładowo z 10 nasion na szalce wykiełkowało tylko 7 to zdolność kiełkowania jest równa 70%. Na filmie jest pokazany prosty wzór jak się wylicza tą skuteczność.

Podejmujemy określone decyzje na podstawie wyników testu

Kiedy z naszych nasion uzyskujemy kiełkowanie na poziomie 70-100% to martwić się nie musimy, chociaż te 70% jest troszkę dyskusyjne. Gdy natomiast w teście wychodzi, że kiełkuje nam tylko 40-60% nasion to trzeba się zastanowić co robić. Gdy bardzo nam zależy na konkretnych roślinach jakie mają wyrosnąć z tych nasion to jest wyjście – zwiększymy normę wysiewu, tak aby większą liczbą nasion pokryć te straty jakie wynikną z mniejszej ich zdolności kiełkowania. Gdy jednak nasiona kiełkują zaledwie w granicach 30% to lepiej sobie odpuścić ich siew, gdyż widać już, że jest to ryzykowna decyzja. Takie nasiona już stopniowo zamierają i życie jakie w nich było wygasa.

Pamiętajmy też o tym, że część nasion jaka jest dostępna w handlu może być pokryta zaprawą chroniącą ją przed grzybami np. zgorzelą siewek. Takie zaprawy wraz z upływem czasu leżenia nasion mogą ograniczać ich zdolność kiełkowania, więc dysponując zaprawionym materiałem siewnym panuje taka zasada, żeby starać się je wysiać do czasu, jaki jest podany na opakowaniu. Gdy z jakiegoś powodu mamy starsze nasiona, przeterminowane i które pokrywa zaprawa chemiczna to robiąc test zdolności kiełkowania zawsze ubierajmy jednorazowe rękawiczki – BHP to podstawa.

Siejmy zdrowe, nieuszkodzone nasiona. Odpowiednio je przechowujmy

Lepiej zapobiegać niż leczyć – każdy zna to powiedzenie. Odnosi się ono zwykle do naszego zdrowia, ale ma to przełożenie na ogrodnictwo. Nie siejemy chorych nasion i nie wsadzamy nigdy do ogrodu roślin z objawami chorobowymi, gdyż wówczas możemy sobie zawlec problem do ogrodu, z którym później będziemy się zmagać.

Patogeny mają często zdolność przeżywania w ogrodzie do kilku a czasem i więcej lat. Często to sami ogrodnicy, kupując przecenione w marketach chore rośliny sami wprowadzają swój ogród na minę i potem choroby rozprzestrzeniają się w ich ogrodzie, ale i u sąsiadów, co wymusza stosowanie ochrony roślin. W dobie zmian klimatu patogeny coraz łatwiej zimują i widać na każdym już kroku, że mamy coraz więcej chorób roślin, ale i szkodników wokół siebie, a będzie coraz gorzej. Polecamy w tym miejscu nasz artykuł o tym, żeby nie kupować i nie sadzić choćby chorych cebul i kłączy roślin.

Przed wysianiem jakichkolwiek nasion (w tym do testu kiełkowania) zawsze odrzucajmy te spleśniałe, z plamami chorobowymi, ułamane czy też z otworami wygryzionymi przez szkodniki np. strąkowce. Trzeba je wyrzucić, a zostawmy tylko te rokujące wzrost. Taka wstępna selekcja pozwoli nam uzyskać zdrowe rośliny, które później wsadzimy do pojemników, do gruntu na grządkach czy też do tunelu lub szklarni.

Gdy nie zużywamy wszystkich nasion jakie kupujemy to warto je przechowywać. Przydadzą się na kolejne lata, dlatego pamiętajmy, żeby je trzymać w oryginalnych opakowaniach, w suchym, ciemnym i najlepiej chłodnym miejscu. Dobrze jest nasiona zamknąć w większym pojemniku, do którego nie przenikną pleśnie, ale i szkodniki np. mól spożywczy, czy też rozkruszki żerujące na nasionach.

Jak zbadać zdolność kiełkowania nasion? - prosty domowy sposób

19 zdjęć

Jak zbadać zdolność kiełkowania starych nasion?

Właściciele portalu DIONP

dr hab. inż. Paweł K. Bereś; mgr Beata Bereś

Opracowano na podstawie własnego doświadczenia i literatury. Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). DIONP wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej www.dionp.pl

Współpraca Postaw kawę