Grządki podwyższane (wzniesione) – czy warto je budować? – galeria zdjęć DIONP

Nie tylko modne - są też praktyczne

Grządki podwyższane każdy może mieć

Grządki podwyższane (wzniesione) to nie tylko modne rozwiązanie do każdego ogrodu, ale także praktyczność użytkowania. Wykorzystywane są głównie pod warzywa, rośliny jagodowe i zioła, a także pod niektóre rośliny ozdobne. Doskonale sprawdzają się w ramach tzw. upraw współrzędnych. Z poewnej formy grządek podwyższanych korzystają także osoby niepełnosprawne np. na warsztatach z hortiterapii.

Tego typu grządki są szczególnie polecane w ogrodach, których właściciele nie chcą kopać grządek warzywno-zielarskich np. w trawnikach, a zarazem chcą zacząć przygodę z ich uprawą. Sprawdzą się w ogrodach, w których nie ma wiele miejsca na uprawy. Takie grządki są dobrym rozwiązaniem dla każdego, ale zwłaszcza osób starszych, schorowanych oraz niepełnosprawnych. Pozwalają łatwiej pielęgnować rośliny, utrudniają pojaw niektórych szkodników, ale mają też swoje wady choćby szybsze przesychanie gleby i konieczność częstego podlewania.

Polecamy naszą najnowszą książkę

Miejski ogród. Uprawa warzyw i ziół na balkonach i tarasach.

Marzysz o warzywach z własnej uprawy, ale nie masz ogrodu? Mieszkasz w bloku i wydaje ci się, że nie możesz uprawiać ziół? Autorzy tej książki udowadniają, że warzywa i zioła można uprawiać prawie wszędzie! Dodatkowo pokażą Ci, jak zamienić balkony, tarasy i parapety w ogródki! Ten poradnik wprowadzi Cię w tajniki miejskiego ogrodnictwa.

Kup teraz

Z czego zbudować podwyższenie?

Najprostsze grządki buduje się z desek, które się impregnuje, aby jak najdłużej wytrzymały warunki pogodowe (takich grządek nie usuwa się na okres zimy). Wersją grzadek drewnian ych sa także te tworzone z poprzeplatanych patyków np. wikliny. Są także tworzone z różnych elementów betonowych np. krawężników, palisad, kostek brukowych. Spotkać można również grządki z kamienia naturalnego, ale również z ocynkowanej blachy oraz tworzyw sztucznych. Każdy sam decyduje o wyborze materiału. Grządki można samodzielnie zrobić, ale rozwija się rynek gotowych produktów, często na zasadzie elementów składanych.

Przy grządkach drewnianych celem wydłużenia ich żywotności obok impregnacji od wnętrza obija się je często np. folią, matami PCV, styropianem, agrotkaniną, geowłókniną, co zapobiega przedostawaniu się przez szczeliny wody z cząstkami gleby, ale zarazem ogranicza bezpośredni kontakt drewna z wilgotną glebą, co wydłuża jego żywotność.

Jakie wymiary, jaka wysokość grządek?

Zasadniczo grządka podwyższana ma zapewnić łatwość pielęgnacji z każdej strony, stąd też główny nacisk kładzie się na jej szerokość. Najwięcej osób chwali taką szerokość, która pozwala dosięgnąć ręką do okolicy przeciwległego boku, ewentualnie do połowy grządki, a resztę pielęgnacji zapewnia podejście do przeciwległej ściany. Zwykle zatem grządka ma szerokość 0,5 - 1,5 metra. Im szersza tym trudniejsza pielęgnacja, niemniej jeżeli jest podejście do grządki z każdej strony, pozwalające np. wypielić na niej chwasty to jest to odpowiednia szerokość. W tym miejscu należy wskazać, że zasadniczo za grządkę podwyższaną możemy uznać każdy teren, który celowo jest wyniesiony poza poziom gruntu, a glebę na podwyższeniu utrzymuje stworzona bariera, obojętnie z jakiego materiału. Spotyka się zatem grządki mające duże rozmiary nawet do kilku metrów szerokości, które są uniesione np. na 20-40 cm nad gruntem rodzimym. Jest to także forma grządki wzniesionej. Mało tego na tak dużych grządkach nie tylko się chodzi, ale i używa sprzęt mechaniczny np. glebogryzarki.

Długość grządki jest dowolna, ale zwykle nie przekracza 2-3 metrów, a to dlatego, że nie każdy materiał jednolity (np. deska) wytrzyma naprężenia gleby bez dodatkowych punktów wsparcia i łączenia. Jeżeli materiał jest wytrzymały, wówczas grządka może mieć i kilkanaście metrów długości.

Jeżeli grządki wzniesione znajdują się obok siebie to należy pomiędzy nimi zapewnić przestrzeń umożliwiającą wejście i pielęgnacje. Taką przestrzeń często wypełnia się korą, trocinami, zrębkami, żwirkiem lub płytkami celem ograniczenia rozrostu chwastów. Gdy wokół jest trawnik, to odstęp pomiędzy grządkami powinien umożliwić wjazd kosiarki.

Wysokość grządek zależy od materiału konstrukcyjnego, ale zazwyczaj mają wysokość od 20 do 60 cm. Grządki poniżej 10 cm traktować można raczej jako rabatę podwyższaną. Grządki mające wysokość ponad 1 metra są rzadko praktykowane i raczej trudno je nazwać grządkami, gdyż są to zwykle wysokie skrzynie, a więc jest to typowa uprawa pojemnikowa. Tak wysokie grządki nie są zwykle długie z uwagi na ciężar ziemi.

W ogrodach terapeutycznych dla osób niepełnosprawnych mozbna spotkac także grządki wysokie tworzone na stojakach. Takie grządki moga mieć 1-1,5 m wysokości. Skrzynia uprawowa w nich ma zwykle do 20-30 cm głębokości. To specjalny typ grządek, który nie ma kontaktu z podłożem rodzimym, stąd bardzo szybko wysycha ale i często nie pozwala na uprawę roślin wieloletnich z powodu przemarzania, czemu jednak mozna zaradzić stosując dobre osłony.

Gdzie ustawiać grządki?

Grządki ustawia się w dowolnym miejscu w ogrodzie, ale trzeba wziąć pod uwagę wymagania świetlne roślin jakie zamierza się na nich uprawiać. Grządki można ustawiać obok siebie tworząc system kwaterowy, ale także mogą być choćby przy murze – tu jednak należy zwrócić uwagę, aby ich szerokość nie była za duża, a także aby woda np. z dachu nie lała się centralnie na taką grządkę.

Czym wypełnić grządkę?

Osoby mające dobrą glebę w ogrodzie, żyzną, bogatą w życie makro i mikroorganizmów jak najbardziej powinny nią wypełnić wnętrze komory. Bardzo polecane jest wypełnianie wnętrza kompostem o ile posiada się go w odpowiedniej ilości. Przy wyższych grządkach dobrze jest na sam spód umieścić różne resztki roślinne np. fragmenty gałęzi, liście, a całość przysypuje się ziemią kompostową.

Trzeba pamiętać, że dobry kompost to nic innego jak szczepionka „żywej gleby”, który zawiera wiele cennych mikro i makroorganizmów (np. pożyteczne bakterie, grzyby, dobre nicienie, dżdżownice itd.) wspomagających rośliny oraz bardzo dużą ilość przyswajalnych składników odżywczych dla roślin. Nie mając dostępu do kompostu ani dobrej ziemi rodzimej, to można użyć gotowe ziemie ogrodnicze, tak aby od razu zapewnić roślinom dobre warunki do rozwoju.

Grządki podwyższane mają tendencje do szybszego przesychania, gdyż owiewane sa przez wiatr z wielu stron, a proces parowania wody z podłoża jest tu intensywny. Osoby wypełniające grządki tylko lekką, żyzną ziemią próchniczną doskonale wiedzą jak ona potrafi szybko przesychać, zwłaszcza w upalne lata. Dobrze jest zatem wypełnić wnętrze grządek mieszanką zyznej gleby lekkiej, z cięższą, która nie tylko lepiej zatrzyma wodę, ale i niektóre rośliny lepiej rosną w bardziej zwięzłym, podłożu.

Na wierzch grządek można stosować różne ściółki, które ograniczają parowanie wody, erozję wietrzną i rozwój chwastów np. ze słomy, kory (drzew liściastych jeśli to nie rośliny kwaśnolubne), wysuszonej koszonej trawy, przeleżałych trocin drzew liściastych (nie świeżych, które mogą zawierać garbniki ograniczające rozwój roślin), zrębków, ale także choćby kamień (np. zeolit, keramzyt) czy ostatecznie agrotkaninę przepuszczalną dla wody i powietrza (nie polecamy mat PCV).

Co na spód grządki?

Ustawiając konstrukcję nie trzeba na jej spód nic wykładać, jeżeli nie ma się problemów choćby ze szkodnikami w ogrodzie. Gdy na działce są np. pędraki, drutowce lub turkucie, to można na spód położyć agrotkaninę albo matę. Gdy są krety, nornice, karczowniki to dobrze jest od razu zamocować pod grządką specjalną siatkę drobnooczkową (są z metalu lub tworzywa sztucznego), która nie pozwoli im wejść do wnętrza grządki od spodu, gdzie wywołałyby spustoszenie.

Nie poleca się, aby spód grządki wyłożyć szczelną folią, która nie będzie odprowadzała nadmiaru wody. W takich warunkach może dojść do przyduszenia się systemu korzeniowego roślin. Utrudnione będzie przemieszczanie się powietrza. Mogą pojawić się warunki beztlenowe, procesy gnilne wywołane przez bakterie, a w efekcie mogą pojawić się związki toksyczne przez nie produkowane ograniczające wzrost roślin. Jeżeli spód grządki podwyższanej jest słabo lub nieprzepuszczalny dla wody i powietrza to obowiązkowo należy na spodzie użyć drenaż np. z keramzytu, kamienia polnego, zeolitu, bazaltu itd.

Zadbać o wodę na grządce

Im wyżej wzniesiona grządka tym silniejsze nagrzewanie się całości i mocniejsze procesy owiewania przez powietrze, a tym samym szybsze parowanie wody z gleby. Grządki podwyższane wymagają zatem częstszego podlewania (ale nie zalewania). Bardzo dobrym rozwiązaniem na etapie ich budowy, jest wykorzystanie w niej materiałów, które kumulują wodę. Są to choćby produkty naturalne (kompost, zeolit, wermikulit, perlit itd.) bądź syntetyczne (hydrożel). Zastosowanie ściółkowania lub niskich roślin zadarniających na wierzchu jest czynnikiem dodatkowo ograniczającym parowanie wody.

Jakie rośliny uprawia się na grządkach?

Mogą to być stricte grządki warzywne, ziołowe, owocowe lub ozdobne, ale dobrze się sprawia uprawa współrzędna. Warto kierować się zasadami dobrego i złego sąsiedztwa. Zasadniczo na grządkach podwyższanych można uprawiać te same rośliny co w gruncie, choć trzeba zważyć na to jaką wysokość ostateczną dana roślina osiąga, tak, aby nie dochodziło do zjawiska wzajemnego zacieniania się. Trzeba też brać pod uwagę warunki świetlne i termiczne roślin, czyli np. roślin lubiących półcień nie uprawiać na grządce ustawionej w pełnym słońcu przez cały niemal dzień.

Gdy na grządkach wysiewa się chocby warzywa korzeniowe, to wysokośc grządki musi to uwzględniać. Jeżeli bgrządka będzie za niska to korzeń takich roślin docierając do spodu może mieć tendencję do krzywienia się i rozwidlania. Z tego powodu osoby uprawiające na grządkach wzniesionych choćmy marchew, pietruszkę, pasternak czy buraki ćwikłowe raczej nie budują grządek niższych niż 25 cm.

Rośliny wieloletnie na grządkach

Gdy na grządkach uprawia się rośliny wieloletnie, które pozostaną w nich na zimę, to poleca się, aby wnętrze grządki wyłożyć choćby styropianem co zapobiega przemarzaniu korzeni. Choć zimy są coraz łagodniejsze, to jednak pogoda potrafi zaskoczyć. Trzeba także pamiętać, że na wysokich grządkach w okresie zimy może zaistniej potrzeba podlewania roślin, gdy nie ma okrywy śnieżnej. Często właśnie z powodu suszy glebowej rośliny giną przez zimę, gdyż nie wszyscy mają tą świadomość, że roślina w zimie cały czas żyje a jej system korzeniowy wymaga wilgoci. Osobną kwestią są rośliny zimozielone. Przy uprawie na grządkach roślin wrażliwych na niskie temperatury, czy przesuszające wiatry należy zastosować ich okrywanie np. włókninami.

Uprawiając na grządkach podwyższonych rośliny wieloletnie trzeba brać pod uwagę fakt rozwoju ich systemu korzeniowego. On będzie się rozsrastał, zabierał miejsce innym uprawom np. jednorocznym i cały czas pompował wodę i składniki odżywcze.

Pielęgnacja grządek

Pielęgnacja grządek obok regularnego podlewania nie różni się zasadniczo od uprawy w gruncie czy pod osłonami. Wymaga regularnego nawożenia oraz odchwaszczania. Dobrze jest regularnie usuwać z uprawy rośliny chore oraz silnie uszkodzone przez szkodniki. Dobrze jest glebę wzmacniać nawozami organicznymi bądź mineralnymi oraz pożytecznymi mikroorganizmami.

Bardzo dobrze jest wprowadzać do gleby na grządkach materię organiczną. To nie tylko wymieszanie z nią ściółek roślinnych, czy też kompostu lub obornika. Warto także na nich siać rośliny poplonowe, które następnie się ścina i miesza z podłożem.

Grządki podwyższane można prowadzic w systemie kopania lub uprawy zerowej, gdy nic się gleby nie przewraca. To już wolna wola kazdego ogrodnika. Na małych grządkach cała pielęgnacja odbywa się ręcznie, ale na tych dużych na które może wjechać mały sprzęt ogrodniczy to używa się go celem przygotowanioa gleby pod zasiewy lub po zakończeniu sezonu.

Jaka opinia DIONP o grządkach podwyższanych?

DIONP posiada w swoich dwóch ogrodach łącznie 20 grządek podwyższanych. Zaczynaliśmy wiele lat temu od 2, potem było 8, a w 2023 i 2024 roku przybyły kolejne. Nasze grządki przyjęły ustandaryzowane wymiary: 200 x 100 cm x 32 cm (długość szerokość x wysokość). Jesteśmy bardzo z nich zadowoleni, pomimo pewnych mankamentów (głównie szybszego przesychania). Dzięki regularnej trosce o jakość gleby uzyskujemy tak duże plony, że nas to wciągnęło. Na grządkach nie przekopujemy gleby do spodu grządki, bo są to grządki dość płytkie a jedynie mieszamy wierzchnią warstwę podłoża.

Na naszych grządkach stosujemuy sukcesywne uzupełnianie gleby kompostem bądź kupną uniwersalną ziemią ogrodniczą. Stosujemy nawozy organiczne bądź mineralne w różnej postaci. Dbamy także o zycie biologiczne, stąd też używamy różnych biopreparatów poprawiających żyznośc podłoża.