Chrząszcze z rodziny biegaczowate (Carabidae) – wrogowie naturalni szkodników i bioindykatory czystości środowiska

Biegaczowate są uznawane za bioindykatory czystości środowiska

Chrząszcze z rodziny biegaczowate (Carabidae) to bez wątpienia jedna z najważniejszych i najliczniejszych rodzin chrząszczy w Polsce, odgrywająca ogromną rolę w przyrodzie. Do rodziny tej obecnie zaliczane są także chrząszcze trzyszczowate (Cicindelinae), które stanowią podrodzinę biegaczowatych i zostały omówione w oddzielnym artykule dostępnym TUTAJ.

Biegaczowate bardzo często są określane jako bioindykatory czystości środowiska, ale również służą w monitoringu zmian zachodzących w agrocenozach choćby pod kątem zabiegów uprawowych gleby, ochroniarskich wykonywanych przez człowieka.

Biegaczowate są jedną z najliczniejszych pod względem liczby gatunków rodzin chrząszczy. W Polsce występuje ich około 530 gatunków, w Europie 3 tys., a na świecie ponad 30 tys. Różnorodność Carabidae jest bardzo duża i przejawia się zróżnicowaniem w ich morfologii, biologii rozwoju, odżywianiu się, przystosowaniu do warunków środowiska i przydatności dla człowieka.

W zależności od preferencji siedliskowych można wyróżnić różne grupy ekologiczne biegaczowatych. Dwie zróżnicowane najbardziej grupy to:

• geofile - związane są ze środowiskiem glebowym i występują przede wszystkim na terenach otwartych porośniętych roślinnością. Należą do nich takie rodzaje jak: Carabus, Pterostichus, Harpalus, Amara,
• hydrofile - przebywające w bliskim sąsiedztwie wód i stanowisk wilgotnych. Należą tu rodzaje Notiophilus, Dyschirius oraz gatunki nadrzewne, jak przedstawiciele rodzaju Calosoma.

Gatunki o dużym praktycznym znaczeniu w zwalczaniu szkodników roślin uprawnych są typowymi mieszkańcami powierzchniowych warstw gleby i ściółki. Z tego względu nazywane są epigeicznymi, czyli prowadzącymi naziemny tryb życia. Tylko nieliczne gatunki wspinają się na rośliny zielne i drzewa.

Najważniejsze gatunki

Biegacz skórzasty (Carabus coriaceus) - jest obligatoryjnym drapieżcą, polującym na ślimaki, dżdżownice, larwy i dorosłe owadów. Aktywny jest głównie po zmierzchu lub w pochmurne dni.

Tęcznik liszkarz (Calosoma sycophanta) – jeden z najbardziej znanych biegaczy, obligatoryjny drapieżca. Głównie prowadzi nadrzewny tryb życia, zjadając gąsienice motyli i rośliniarek. Oblewa swe ofiary wydzieliną przewodu pokarmowego z enzymami, która trawi ich ciało. Po jakimś czasie połyka nadtrawiony, półpłynny pokarm. W jego diecie dominują owady i ślimaki, a czasem nasiona i ziarna zbóż.

Dzier włochaty (Harpalus rufipes) – żywi się nasionami chwastów, ziarnem, a czasem podgryza owoce, przykładowo truskawki. Nie czyni jednak znaczących szkód. Pokarm roślinny uzupełnia zwierzęcym i również może być przydatny w ograniczaniu występowania szkodników.

Skoropędek zielonoplamy (Agonum dorsale) – aktywny głównie nocą. Skutecznie poluje na mszyce. W celu zdobycia pokarmu wspina się po roślinach.

Niestrudek błyszczyk (Bembidion lampros) – jeden z mniejszych biegaczy. Żywi się mszycami i innymi drobnymi pluskwiakami o miękkich powłokach skórnych.

Możesz wesprzeć działalność edukacyjną DIONP

Twoja pomoc pozwola rozwijać stronę

Jeżeli doceniasz publikowane na portalu DIONP treści, to zawsze możesz podziękować Autorom poprzez kupienie im symbolicznej kawy. Za każdą kawę z góry dziękujemy.

Postaw nam kawę :)

Opis wyglądu

Chrząszcze - długość ciała gatunków spotykanych w Polsce wynosi od 1,7 mm do 40 mm. Zazwyczaj mają pokrój ciała wydłużony, przystosowany do szybkiego poruszania się. Ich ubarwienie jest czarne lub brunatne, często z metalicznym połyskiem. Rzadziej zdarzają się formy jasne, kontrastowo ubarwione, w tym żółtobrązowe, zielone, niebieskie. Od innych chrząszczy dość łatwo można je odróżnić. Posiadają nitkowate czułki, złożone z 11 segmentów, czasem pierwsze człony są jaśniej ubarwione. Głowa jest progantycznie ułożona, czyli na jednej linii z osią ciała. Aparat gębowy typu gryzącego, a poszczególne jego elementy, jak żuwaczki, żuwki, czy głaszczki wystają poza obręb puszki głowowej. Na głowie widoczna jest też para oczu złożonych, zbudowanych z licznych oczu fasetek.

Ważną cechą ułatwiającą rozpoznawanie gatunków jest przedplecze, czyli płytka grzbietowa znajdująca się tuż za głową. Za przedpleczem znajdują się pokrywy przykrywające błoniaste skrzydła i odwłok. Mogą one być gładkie, albo też mają charakterystyczną rzeźbę w formie pomarszczenia, bruzdowania, kropkowania, czasem pokryte są krótkimi włoskami. Pod pokrywami znajdują się błoniaste skrzydła, u większości biegaczy dobrze wykształcone, co umożliwia latanie. W identyfikacji biegaczowatych należy też obserwować spód ciała.

Z tułowia wyrastają 3 pary długich, silnie zbudowanych odnóży typu bieżnego. Mocną i smukłą budową wyróżnia się trzecia para, a szczególnie biodro i panewka biodrowa. W budowie odnóży wyróżniają się też długie golenie i 5-członowe stopy zakończone pazurkami. Na każdym odcinku ciała można znaleźć pojedyncze szczeciny lub włoski, które ułatwiają diagnostykę gatunków. Każdy biegacz posiada wyraźnie widoczną szczecinę przyoczną. Przedstawiona budowa ciała pozwala tym owadom bardzo szybko poruszać się po ziemi lub na roślinach oraz sprawnie poszukiwać ofiary.

Jaja są gładkie, owalne, nieco wydłużone, barwy białej lub żółtawej. Samice składają zróżnicowaną liczbę jaj do wilgotnej gleby, najczęściej średniozwięzłej.

Larwy biegaczy prowadzą drapieżny tryb życia. Są one wydłużone, ubarwione czarno, brunatno, biało lub żółtawo. Z przodu ciała widoczne są narządy gryzące, czułki oraz 3 pary odnóży tułowiowych. Larwy trzykrotnie zrzucają wylinkę i tworzą nową, bardziej elastyczną.

Biologia

Biegaczowate przechodzą przeobrażenie zupełne. Występuje w nim stadium jaja, larwy, poczwarki i owada dorosłego. Zazwyczaj wydają 1 pokolenie w ciągu roku. Rozmnażają się w różnym czasie, co oznacza, że część gatunków zimuje w stadium jaja, a inne w stadium owada dorosłego. Na tej podstawie wydziela się dwie grupy biegaczowatych: wiosenne i jesienne.

Gatunki wiosenne składają jaja wiosną, a wylęgłe z nich larwy kończą rozwój latem. Formy dorosłe pojawiają się późnym latem lub wczesną jesienią i w tej postaci zimują w glebie.

Drugą grupą są gatunki jesienne, które rozmnażają się latem lub jesienią. W tym przypadku samica składa jaja, z których wylęgają się larwy, które nie zdążą przed zimą zmienić fazy rozwojowej. Zimują więc jako młode larwy, które przepoczwarczą się dopiero na wiosnę, a dorosłe osobniki kolejnego pokolenia pojawią się późną wiosną lub latem.

Owady dorosłe biegaczowatych żyją zwykle od 6 miesięcy do 1 roku, sporadycznie dłużej.

Pokarm biegaczowatych

Biegaczowate to głównie niewyspecjalizowani drapieżcy, uznawani za potencjalnych wrogów szkodników roślin, mogący przyczyniać się do ograniczania ich liczebności. Część gatunków w ramach diety uzupełniającej zjada nasiona chwastów w glebie, zwłaszcza chwastnicy jednostronnej co pozwala redukować glebowy bank nasion chwastów. Biegaczowate to gatunki zasiedlające głównie powierzchniowe warstwy gleby i ściółkę, a tylko niektóre gatunki wspinają się na rośliny. Zwykle polują w ciągu nocy, ale są gatunki o dziennej aktywności.

Drapieżne są także larwy przebywające w strefie gleby, jak i imago. W diecie Carabidae stwierdzano drobne bezkręgowce, będące często szkodnikami upraw rolniczych i sadowniczych. Przykładowo, tęcznik liszkarz w ciągu 50 dni swojej aktywności może zniszczyć do 300 dużych gąsienic motyli. Potomstwo tylko jednej samicy tęcznika liszkarza w ciągu roku zjada do 3 700 gąsienic motyli. Przedstawiciele niestrudków (Bembidion) chętnie polują na jaja śmietek i oprzędzików. Wiosną mogą zjeść od 30 do 60% jaj śmietki kapuścianej.

Chrząszcze biegaczowate (Carabidae) - pożyteczne owady w ogrodach

12 zdjęć

Właściciele portalu DIONP

dr hab. inż. Paweł K. Bereś; mgr Beata Bereś

Opracowano na podstawie własnego doświadczenia i literatury. Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). DIONP wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej www.dionp.pl

Współpraca Postaw kawę